Nooit meer betalen voor een studieboek

Share Button

study booksNa gratis online cursussen, in de afgelopen maanden door diverse universiteiten geïntroduceerd, komt er een andere revolutie in het onderwijs aan: leermaterialen die vrij zijn van copyrights. Een tikkende tijdbom onder de macht van de educatieve uitgevers.

In de Verenigde Staten is vorig jaar de eerste rechtszaak aangespannen door drie grote uitgevers tegen een start-up in open leerboeken. Volgens de uitgevers – Pearson, Cengage Learning en Macmillan Higher Education –  lijkt de inhoud van de gratis digitale boeken te veel op die van hun commerciële uitgaven. Bovendien zijn de boeken te vinden door te zoeken op titels van deze commerciële publicaties.

De start-up, Boundless Learning, creëert de studieboeken door gebruik te maken van overheidsmateriaal en websites die open leermaterialen verzamelen. De content wordt in een hoofdstukindeling gegoten die sterk lijkt op die van goedverkopende universitaire studieboeken.

Net als bij de gratis online cursussen (moocs) die onlangs door de TU Delft, de Universiteit Leiden en de Universiteit van Amsterdam werden geïntroduceerd,  is ook het businessmodel bij de gratis leerboeken nog vaag. Boundless Learning zegt te willen verdienen aan freemium services, aanvullende diensten naast het gratis basisproduct.

Early adoption

De beweging die open educational resources (OER) promoot, bestaat al een jaar of tien. In Nederland is de pioniersfase inmiddels voorbij, stellen de auteurs van het Trendrapport OER 2013 dat vandaag is gepubliceerd. Volgens hen zijn we beland in de fase van early adoption. Uit contacten met uitgevers concluderen zij dat die open staan voor een nieuwe rol. Het is echter de vraag of het onderwijs dat ook wil.

copyrights“De O staat voor open, en betekent dat materiaal zo aan anderen beschikbaar wordt gesteld dat het vrij gebruikt kan worden, en vaak ook nog dat het bewerkt, veranderd en opnieuw beschikbaar gesteld mag worden, meestal zonder extra kosten voor verspreiding en (her)gebruik. Dit botst met het doel van een commerciële partij als de uitgeverij: het maximaliseren van de winst. En zij verliest terrein, bijvoorbeeld door de hoog opgedreven kosten voor wetenschappelijke tijdschriften”, schrijven Saskia de Rijk en Paul Vermeulen in het Trendrapport.

Publiek geld

Het onderwijs wil wel betalen als uitgevers een toegevoegde waarde bieden, maar niet voor de content die door het onderwijs zelf is gemaakt, stellen de auteurs. “De uitgevers moeten dus stoppen eerst te eisen dat zij de eigenaar van content worden alvorens zij van toegevoegde waarde kunnen zijn. Het onderwijs moet niet opnieuw in deze valkuil stappen. Het weggeven van met publiek geld gemaakt onderwijsmateriaal aan uitgevers, om het vervolgens weer voor veel geld onder licenties en met vele restricties terug te moeten kopen, is een vergissing.”

Audio, video en animatie

Open tekstboeken hoeven niet per se digitaal te zijn. Ze kunnen ook op papier worden aangeboden,  zegt Pierre Gorissen, een van de auteurs van het rapport. Maar hij verwacht dat studenten in toenemende mate zullen gaan vragen om digitale open leermaterialen. Daarbij kan ook  gebruik gemaakt worden van audio, video en animatie.

Technische belemmeringen zijn er nog wel, zegt hij. “De technologie rond het produceren, beheren en consumeren van open tekstboeken is nog volop in ontwikkeling. De tools die beschikbaar zijn voor auteurs worden beter, maar er is ook behoefte aan een omgeving waar auteurs samen kunnen werken aan materialen. Dat zouden omgevingen moeten zijn van waaruit probleemloos open tekstboeken in verschillende formaten en verschijningsvormen – zowel elektronisch als op papier – gegenereerd kunnen worden.”

Lees ook:
Online cursussen TU Delft mogen vrij hergebruikt worden
‘Alleen de beste universiteiten overleven online’

Janneke Schuurman (39 Posts)

Janneke Schuurman is zelfstandig journalist, redacteur en vertaler met als specialisaties: onderwijs & ICT, innovatie, globalisering, internationale ontwikkeling.


Over Janneke Schuurman

Janneke Schuurman is zelfstandig journalist, redacteur en vertaler met als specialisaties: onderwijs & ICT, innovatie, globalisering, internationale ontwikkeling.

Er kan niet meer gereageerd worden op dit bericht

Berichtnavigatie