Mythen over Open Educational Resources

Share Button

De beweging voor Open Educational Resources (OER) of open leermaterialen transformeert en democratiseert de toegang tot onderwijs. Regeringen, bedrijven, docenten en studenten in de hele wereld maken open leermaterialen en gebruiken ze op verschillende manieren.

Maar slechts het feit dat er steeds meer projecten komen en dat steeds meer mensen leermaterialen vrijgeven om te kopiëren, remixen en delen, garandeert niet dat dit zal leiden tot een systematische verandering in het onderwijssysteem.

OER-projecten hebben overal in de wereld te maken met dezelfde hindernissen: van beperkt begrip van het idee achter OER bij bestuurders (die soms ook docenten zijn), tot pr-campagnes tegen openheid, zoals in Polen. Tijdens workshops en trainingen met docenten en auteurs van studieboeken, blijkt vaak dat de meeste argumenten die tegen open leermaterialen worden aangevoerd, mythen zijn. Ze komen voort uit verwarring van open leermaterialen met veel dingen die ze niet zijn, en uit het feit dat ze gezien worden als radicaal het tegenovergestelde van leermaterialen die door traditionele uitgevers worden geproduceerd.

Zonder goede informatie over de voordelen van open leermaterialen, bestaat er een groot risico dat docenten, studenten, leerlingen en ouders hun oordeel laten afhangen van kritische geluiden (die vooral afkomstig zijn van commerciële, educatieve uitgevers). Dergelijke kritiek is alom te horen in reactie op de groeiende populariteit van open educational resources. Het is goed op te merken dat dergelijke geluiden vooral beginnen te klinken op het moment dat overheden zich gaan bezinnen op open leermaterialen en overwegen te gaan investeren in de productie ervan.

De mythen in kaart

Om de mythen en misverstanden te bestrijden, hebben we ze in kaart gebracht en vervolgens modelantwoorden opgesteld die van nut kunnen zijn voor mensen die het gebruik van open leermaterialen willen bevorderen. Leraren die twijfelen over OER en journalisten die erover schrijven, kunnen daar ook hun voordeel mee doen. We werken aan vraag-antwoordgids die gemakkelijk te gebruiken is.

Om te beginnen hebben we een onderzoek gehouden onder experts uit de OER-community en publicaties in de media doorgenomen. Bij artikelen in de media vallen de sterk uiteenlopende opinies over open leermaterialen op. Ze zijn óf een succesvolle stroming in het onderwijs, óf en manier om de uitgeefmarkt te ontwrichten en de kwaliteit van het onderwijs verminderen. OER-experts en docenten geven meer bruikbare informatie.
chart_1
Fig. 1.  Welke argumenten hoort u het vaakst tegen het gebruik van Open Educational Resources? (Uit het expert-onderzoek)

Wat vinden gebruikers?

In een ander onderzoek, uitgevoerd door de auteurs van het rapport An OER COUP: College Teacher and Student Perceptions of Open Educational Resources, geeft 11 procent van de docenten en 6 procent van de studenten aan dat de kwaliteit van open studieboeken lager is dan die van traditionele studieboeken die ze in het verleden hebben gebruikt. In alle gevallen wezen deze gebruikers op technische problemen of slechte tekstkwaliteit als redenen voor de slechte beoordeling. Volgens de docenten lagen echter vooral de internettoegang, de feedback en voorkeuren van studenten ten grondslag aan de slechte beoordeling door docenten. Zo schreef een van hen: “Studenten hebben beperkte toegang. Ze willen gedrukte boeken omdat ze daaraan gewend zijn.” Een andere docent gaf eenvoudigweg als reden op dat open leermaterialen “online staan.”

In dit onderzoek weerspiegelt wat we ook zien tijdens trainingen voor docenten en wat nog verergerd wordt door het feit dat open educational resources vaak gezien worden als niet meer dan gratis online materialen. De meeste mythen over OER zijn gebaseerd op misvattingen. Verder is de kritiek vaak niet specifiek gericht op open leermaterialen, maar op alle content die te vinden is op het internet. Open leermaterialen kunnen in vele vormen en formats gedistribueerd worden, dus het argument dat voor OER specifieke investeringen in apparatuur nodig zijn, snijdt geen hout. Dat geldt voor gebruik van alle digitale bronnen.
oer7
Fig. 2. Een voorbeeld van een misverstand over open leermaterialen, namelijk dat alle vrij beschikbare, digitale materialen ‘open’ zijn.

Uit onderzoeken van Boundless en Ecar uit 2013, blijkt dat het gebruik van OER in met name het hoger onderwijs significant gestegen is. Naar het gebruik op lagere niveaus is nog beperkt onderzoek gedaan. In het geval van Ecar zei 71 procent van de respondenten in het voorgaande jaar gebruikt gemaakt te hebben van vrij beschikbaar cursusmateriaal of open educational resources. Tien procent zei “altijd” gebruik te maken van OER. Voor het onderzoek werden alleen universitaire studenten geënquêteerd. Beide rapporten gingen over de situatie in de Verenigde Staten. In andere landen, zoals België, Nederland en Noorwegen, wordt nog meer gebruik gemaakt van OER.

Dit is duidelijk het gevolg van programma’s die open digitaal materiaal beschikbaar stellen aan leraren. Soms krijgen deze programma’s steun van de overheid, of ze zijn zelfs door de overheid opgezet. België kent het platform KlasCement, waar één op de drie leraren zich geregistreerd heeft. Ongeveer 70 procent van de Belgische leraren maakt gebruik van KlasCement. Het aanbod van geremixt open onderwijsmateriaal op het Nederlandse WikiWijs groeit jaarlijks met meer dan 100 procent.

Het is moeilijk een definitief rapport te presenteren, maar uit de verzamelde informatie blijkt hoe nuttig en krachtig open leermaterialen zijn. De trend van open leermaterialen zal doorzetten als publieke instellingen ze gaan promoten en gebruikers aantrekken die niet alleen goedkopere leermaterialen willen, maar ook materialen die eenvoudiger aan te passen zijn.

Het perspectief van de auteurs

Veel organisaties die onderwijsmateriaal willen creëren, merken tijdens onderhandelingen met auteurs dat zij uiteindelijk wel bereid zijn hun content onder open licentie te publiceren. Daarvoor moeten echter wel barrières worden weggenomen. Veel auteurs kennen het concept van open licentie en open educational resources niet. Zelfs als erover horen, stelt Saylor.org, “is de belangrijkste angst dat ze de controle over het materiaal kwijtraken, dat er commerciële partijen mee aan de haal gaan en dat ze inkomsten mislopen.”

Uitleg over hoe open licenties werken is een strijd tegen verkeerde percepties en de angst voor financiële schade. Auteurs en uitgevers hebben vaak het vooroordeel dat publiceren in een open model op een of andere manier slechter is dan de traditionele manier van publiceren. En dan gaat het niet alleen om de kwaliteit, maar ook om het verlies van baten: in financiële zin, qua websiteverkeer of als het gaat om reputatie. Om efficiënt te kunnen onderhandelen, is het goed te weten hoe auteurs werken en betaald worden.

Open Educational Resources kunnen op verschillende manieren worden geproduceerd en gedistribueerd. Het kan gaan om vrijwilligerswerk (zoals bij Wikipedia), of om betaald werk op contractbasis, zoals dat bijvoorbeeld in Californië en Polen gebeurt. Auteurs denken meestal ook niet na over manieren om extra geld te verdienen door zelf controle te houden over hun werk, in plaats van afhankelijk te zijn van tussenpersonen zoals uitgeverijen. Open publiceren biedt veel nieuwe mogelijkheden en die groeien nog elk jaar, naarmate er meer diensten en start-ups zich met  open leermaterialen gaan bezighouden. Het hervormen van uitgeefmodellen hoort ook bij de OER-uitdagingen die in ogenschouw genomen moeten worden.

Soms is kritiek op open leermaterialen terecht. Daar moet de OER-beweging mee aan de slag. En er is meer onderzoek nodig om beleidsmakers van goede informatie te voorzien. Aan de andere kant zijn veel oordelen over open educational resources gebaseerd op misvattingen, die ook nadere toelichting nodig hebben. We willen graag de problemen rond OER die in de media en bij het publiek spelen, in kaart brengen. Wie hieraan wil bijdragen kan ons bereiken via het e-mailadres in onderstaande auteursbio.

 

Kamil Śliwowski (1 Posts)

Kamil Śliwowski is trainer en docent. Hij werkt voor Panoptykon, een stichting die zich bezighoudt met privacybescherming en onderwijsprojecten. Sinds 2008 is hij bij Creative Commons Polen verantwoordelijk voor open educational resources en niet-gouvernementele leermiddelen. Hij geeft les in ICT-gebruik in cultuurwetenschap en populaire wetenschap aan de Universiteit voor Sociale en Geesteswetenschappen (SWPS) in Warschau. Privé is hij geïnteresseerd in informeel onderwijs en free culture.


Over Kamil Śliwowski

Kamil Śliwowski is trainer en docent. Hij werkt voor Panoptykon, een stichting die zich bezighoudt met privacybescherming en onderwijsprojecten. Sinds 2008 is hij bij Creative Commons Polen verantwoordelijk voor open educational resources en niet-gouvernementele leermiddelen. Hij geeft les in ICT-gebruik in cultuurwetenschap en populaire wetenschap aan de Universiteit voor Sociale en Geesteswetenschappen (SWPS) in Warschau. Privé is hij geïnteresseerd in informeel onderwijs en free culture.

Berichtnavigatie